SỞ HỮU TRÍ TUỆ ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP TRONG CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0

Email In PDF.

SỞ HỮU TRÍ TUỆ ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP

TRONG CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0

TS. Nguyễn Thị Hồng Huệ

Trưởng Khoa Lý luận cơ sở

Trong suốt chiều dài của lịch sử từ khi bắt đầu có các hoạt động giao thương, tài sản trí tuệ luôn chiếm vai trò quan trọng và quyết định. Sở hữu trí tuệ là các sáng tạo do trí tuệ con người tạo ra và được pháp luật bảo hộ. Sở hữu trí tuệ tồn tại ở mọi nơi xung quanh chúng ta, với đối tượng hết sức phong phú gồm: (i) quyền tác giả và quyền liên quan; (ii) quyền đối với giống cây trồng, và đặc biệt (iii) quyền sở hữu công nghiệp. Mọi sản phẩm hay dịch vụ mà chúng ta sử dụng trong cuộc sống hằng ngày đều là kết quả của một chuỗi sáng tạo, dù là lớn hoặc nhỏ, như việc thay đổi kiểu dáng hoặc việc cải tiến kỹ thuật làm cho sản phẩm ngày càng có giá trị lớn hơn…

Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 (cách mạng công nghiệp 4.0) những đột phá công nghệ trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), robot, Internet vạn vật (IoT), Công nghệ sinh học, xe tự lái, công nghệ in 3D, và công nghệ nano. Đây là cơ hội nhưng cũng là thách thức trong phát triển giá trị quyền sở hữu trí tuệ. Quyền sở hữu trí tuệ sẽ trở thành công cụ quyết định sức mạnh cạnh tranh đối với các chủ thể khiến mọi tổ chức, doanh nghiệp phải tìm cách tạo ra, nắm và sở hữu tài sản trí tuệ để phát triển bền vững.

Cách mạng công nghiệp 4.0 diễn ra mạnh mẽ trên quy mô toàn cầu, với tốc độ nhanh hơn những gì đã xảy ra từ trước đến nay và được dự báo làm thay đổi toàn bộ hệ thống sản xuất và quản trị trên thế giới. Cuộc cách mạng này làm cho thế giới chúng ta “phẳng hơn” và phụ thuộc lẫn nhau hơn, mang đến những cơ hội lẫn thách thức cho các nước. Nhiều quốc gia đang phát triển đã bị lỡ cơ hội tận dụng các thành tựu của các cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật trước đó để phát triển đất nước thì cuộc cách mạng công nghiệp lần này được cho là cơ hội vàng để các nước đang phát triển nắm bắt cơ hội và vươn xa, trong đó có cả Việt Nam.

Thực tế hiện nay rất nhiều doanh nghiệp hàng đầu trên thế giới đã thuê công ty khác phần lớn công việc sản xuất, gia công và tập trung chủ yếu vào việc tạo ra sản phẩm từ các sáng chế và kiểu dáng mới, nhãn hiệu mới để quảng bá thu hút khách hàng. Sản phẩm được thiết kế một nơi, nhưng sản xuất ở nơi khác. Đối với những doanh nghiệp này, giá trị tài sản hữu hình của họ có thể rất ít, nhưng tài sản vô hình (danh tiếng, thương hiêu, quyền sở hữu độc quyền, kiểu dáng hấp dẫn…) lại có giá trị rất cao. Ví dụ như Microsoft (phần mềm) 97,8%; Procter & Gamble (tiêu dùng) 88,5%; P/S” được bán 5 triệu USD (1996); Bia Huda được bán hơn 1.800 tỷ đồng (50%, 2011)

Như vậy, bất kể doanh nghiệp nào sản xuất sản phẩm hoặc cung cấp dịch vụ gì thì chắc chắn rằng doanh nghiệp đó cũng đang tạo ra và sử dụng rất nhiều quyền sở hữu trí tuệ. Việc bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ sẽ thúc đẩy các hoạt động đầu tư, sáng tạo, phát triển khoa học công nghệ; điều chỉnh kiểu dáng, bao bì thích ứng với thị trường mới, thu hút khách hàng, tránh các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của người khác, tạo ra thu nhập thông qua chuyển nhượng. Trên thế giới, yếu tố tạo nên sự khác biệt về giá trị một công ty không còn nằm ở quy mô các tài sản hữu hình như bất động sản, nhà xưởng, máy móc, … mà chính các tài sản vô hình mới là nhân tố thay đổi cuộc chơi.

Tuy nhiên, thực tế hiện nay doanh nghiệp vẫn chưa nhận thức được tầm quan trọng của sở hữu trí tuệ. Phải nói rằng, sở hữu trí tuệ trong thời đại cách mạng công nghiệp 4.0 ngày càng có giá trị, bởi hơn lúc nào hết, tài sản vô hình này sẽ ngày càng quyết định rất quan trọng đến số phận và tài sản của các doanh nghiệp trong chuỗi giá trị toàn cầu. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam còn chưa quan tâm đến giá trị tài sản vô hình ngoại trừ một số doanh nghiệp lớn. Hầu hết các doanh nghiệp trong nước vẫn chỉ tập trung vào khâu sản xuất mà chưa chú ý đến tạo dựng và bảo vệ thương hiệu. Do vậy, hơn lúc nào hết các tổ chức, cá nhân cần sử dụng sở hữu trí tuệ như động lực cho đổi mới sáng tạo, thúc đẩy thương mại và đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội.

Tình trạng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn chưa có chiều hướng thuyên giảm. Nhiều hàng hóa trong nước có uy tín bị làm giả về cả chất lượng lẫn nhãn hiệu, thậm chí có doanh nghiệp còn đặt hàng tại Trung Quốc và gắn mác "made in Vietnam" hoặc nội dung nhãn đều ghi bằng tiếng Việt để giả xuất xứ với "Sản xuất tại Việt Nam". Điều này gây thiệt hại cho người tiêu dùng Việt rất lớn. Đối với các doanh nghiệp ngoài việc cần chú trọng đăng ký sở hữu trí tuệ cần có có sự phối hợp chặt chẽ hơn với cơ quan quản lý để ngăn chặn hành vi vi phạm sở hữu trí tuệ một cách kịp thời.

Hiện nay, với việc ký kết FTA với nhiều quốc gia trên thế giới, Việt Nam cần trang bị và khắc phục những điểm yếu về sở hữu trí tuệ để bảo vệ tài sản vô hình của các doanh nghiệp. Về phía các doanh nghiệp, rào cản khiến họ chưa mặn mà đăng kí sở hữu trí tuệ là tốn quá nhiều thời gian, ví như thời gian để đăng ký một nhãn hiệu phải mất một năm (theo luật), nhưng thực tế phải mất năm rưỡi đến hai năm, sáng chế còn kéo dài hơn nhiều, thậm chí năm bẩy năm, trong khi các quốc gia ngay cận kề như Lào, Campuchia, Philipines chỉ chưa đầy một năm đã có văn bằng bảo hộ. Việc thẩm định kéo dài sẽ hạn chế quyền lợi của các chủ sở hữu. Vì vậy, doanh nghiệp mong muốn các cơ quan quản lý có biện pháp để đảm bảo việc đăng ký bảo hộ đúng thời gian quy định hoặc sớm hơn. Do đó, cách mạng công nghiệp 4.0 cũng đặt ra vấn đề phải nâng cao năng lực của cơ quan sở hữu trí tuệ trong việc xử lý đơn đăng ký các đối tượng mới; áp dụng chính xác công nghệ mới trong việc vận hành cơ quan sở hữu trí tuệ, đặc biệt là công nghệ blockchain, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo; đồng thời thúc đẩy bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ ở quy mô khu vực và toàn cầu, vì nhiều vấn đề sở hữu trí tuệ đã vượt ra khỏi biên giới một quốc gia và bản thân mỗi quốc gia riêng rẽ không thể xử lý được.

Tóm lại, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ trong cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 là yếu tố cốt lõi góp phần tạo nên thành công của doanh nghiệp. Thực hiện bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ chính là một hình thức đầu tư của doanh nghiệp. Việc đầu tư đúng đắn cho sở hữu trí tuệ là rất quan trọng để nâng cao giá trị thị trường của doanh nghiệp. Và việc toàn cầu hóa tại các thị trường quốc tế, các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh dù hoạt động trong lĩnh vực nào thì việc xác lập bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ về sáng chế, nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp… là yếu tố sống còn của chính doanh nghiệp. Một nhãn hiệu ấn tượng, có uy tín với khách hàng cũng có thể làm tăng giá trị hiện tại của doanh nghiệp giúp sản phẩm và dịch vụ của doanh nghiệp trở nên hấp dẫn đối với khách hàng./.

 

 

Joomla inotur picma