CUỘC TẤN CÔNG THỊ XÃ THÁI NGUYÊN TRONG CÁCH MẠNG THÁNG TÁM 1945

Email In PDF.

CUỘC TẤN CÔNG THỊ XÃ THÁI NGUYÊN TRONG CÁCH MẠNG THÁNG TÁM 1945

ThS. Trần Ngọc Sáng

Khoa Xây dựng Đảng

Ngày 22/12/1944, trong không khí sôi sục của cao trào kháng Nhật cứu nước, Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân, tổ chức tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam, được thành lập tại khu rừng Sam Cao nằm giữa hai tổng Trần Hưng Đạo và Hoàng Hoa Thám thuộc Châu Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng (nay là huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng). Lực lượng ban đầu chỉ gồm 34 chiến sĩ (trong đó có 3 chiến sỹ nữ) với 34 khẩu súng các loại do đồng chí Võ Nguyên Giáp chỉ huy chung.

Tháng 8/1945, Chiến tranh thế giới lần thứ hai đã bước vào những ngày cuối cùng với sự thất bại hoàn toàn của phe phát xít. Ngày 14/8/1945, Nhật hoàng đã phải tuyên bố đầu hàng không điều kiện các nước Đồng minh. Tin tức này nhanh chóng truyền đến Đông Dương. Quân Nhật tan rã, mất tinh thần. Bọn Việt gian thân Nhật hoảng sợ. Quần chúng nhân dân khắp nơi sôi sục khí thế cách mạng, sẵn sàng đứng lên khởi nghĩa giành độc lập, đập tan xích xiềng nô lệ.

Ngày 15/8/1945, được tin đích xác Nhật đã đầu hàng Đồng minh, Hội nghị toàn quốc của Đảng đã quyết định thành lập Ủy ban khởi nghĩa toàn quốc để lãnh đạo Tổng khởi nghĩa và lập Bộ tư lệnh Giải phóng quân Việt Nam.

14 giờ 40 ngày 16/8/1945, một đơn vị Giải phóng quân đã tập hợp dưới cờ tại cây đa Tân Trào (tỉnh Tuyên Quang) làm lễ xuất phát, tiến về giải phóng thị xã Thái Nguyên.

Thị xã Thái Nguyên là một vị trí có ý nghĩa chiến lược, nằm ở phía Nam của căn cứ địa Việt Bắc, nằm giữa triền núi Tam Đảo và triền núi Đình Cả, Yên Thế. Chiếm được thị xã Thái Nguyên, quân ta sẽ nối liền chiến khu Việt Bắc và Hà Nội. Lực lượng quân địch đồn trú ở đây khá mạnh, gồm có hai bộ phận:

- Một bộ phận là bảo an binh, quân số khoảng 400 người với khoảng 600 khẩu súng trường và một số súng máy. Lực lượng này đóng ở trại lính Pháp cũ, gần bến Tượng, cạnh dinh tỉnh trưởng.

- Bộ phận còn lại là lính Nhật, khoảng 120 người, trong đó có khoảng từ 60 đến 70 lính chiến đấu. Lực lượng này đóng tại trại khố xanh và dinh công sứ cũ, giáp cầu Gia Bẩy.

Lực lượng Giải phóng quân của ta tấn công thị xã Thái Nguyên chỉ gồm một chi đội khoảng 450 người do đồng chí Lâm Cẩm Như làm chi đội trưởng. Về mặt số lượng, ta không có ưu thế áp đảo trước quân địch, lại thiếu kinh nghiệm chiến đấu tập trung. Tuy nhiên, ta vẫn có những thuận lợi rất cơ bản, khắp bốn xung quanh tỉnh Thái Nguyên, quần chúng đều đã nổi dậy. Chúng ta không phải chỉ là bốn, năm trăm người đương đầu với trên năm trăm quân địch nữa, mà quân địch thực sự đã trở nên vô cùng nhỏ bé trước vòng vây trùng điệp của đông đảo quần chúng nhân dân. Thêm vào đó, tinh thần chiến đấu của quân Nhật và Việt gian hầu như đã xuống đến mức thấp nhất.

13 giờ ngày 19/8/1945, bộ đội giải phóng đã có mặt đông đủ ở làng Thịnh Đán (nay thuộc phường Tân Thịnh, thành phố Thái Nguyên). Bộ chỉ huy trận đánh có hai đồng chí Võ Nguyên Giáp và Trần Đăng Ninh. Giúp việc còn có các đồng chí Phan Mỹ, Nguyên Chính, Châu Ký và Hùng Việt.

4 giờ sáng ngày 20/8/1945, toàn bộ đội hình của ta đã bao vây các vị trí đóng quân của địch. Sở chỉ huy của quân ta được đặt ngay tại tòa thị chính của thị xã.

5 giờ 30 sáng, một cán bộ của ta tiến vào gặp viên tỉnh trưởng Thái Nguyên, đưa tối hậu thư, yêu cầu trao chính quyền lại cho Ủy ban khởi nghĩa và khuyên binh sỹ bảo an phải nộp khí giới cho quân cách mạng, nếu ngoan cố chống cự, quân ta sẽ nổ súng tiêu diệt.

Trước sức ép của quân ta, viên tỉnh trưởng buộc phải chấp nhận tất cả các yêu cầu của Ủy ban khởi nghĩa. Toàn bộ lính bảo an đều phục tùng mệnh lệnh, trao lại khí giới. Một số còn xin gia nhập vào hàng ngũ Quân giải phóng. Quân ta thu toàn bộ 600 khẩu súng. Chiến lợi phẩm được đưa về địa điểm thứ hai của Bộ chỉ huy đóng tại nhà máy điện Thái Nguyên do đồng chí Trần Đăng Ninh phụ trách.

Cũng trong hôm ấy, trời vừa rạng sáng, quân ta được lệnh nổ súng vào lực lượng quân Nhật đồn trú tại thị xã Thái Nguyên. Một số địch trúng đạn chết tại chỗ ngay sau loạt súng đầu tiên. Tuy nhiên, sau những phút đầu hoang mang, quân Nhật bắt đầu chống trả dữ dội.

8 giờ sáng, quân ta ngừng bắn, cử người mang thư vào trong doanh trại quân Nhật để thương lượng.

"Các bạn quân quan và binh sỹ Nhật Bản!

Chính phủ Nhật đã đầu hàng Đồng minh. Quân đội Nhật đã lần lượt bị tước khí giới tại khắp các mặt trận.

Trước khi quân Đồng minh kéo vào Đông Dương, các bạn hãy trao khí giới lại cho Việt Minh, cho Đội quân Giải phóng Việt Nam.

Giờ phút cuối cùng định đoạt số phận của các bạn đã đến! Các bạn chớ trù trừ. Trù trừ sẽ không có lợi cho các bạn. Chúng tôi đợi thư trả lời của các bạn..." ([1])

Nhận được thư của ta, quân Nhật cử hai phái viên đến một địa điểm ở gần Bộ chỉ huy của ta để thảo luận các điều kiện. Cuộc đàm phán kéo dài hơn một giờ đồng hồ. Ý đồ của quân Nhật khá rõ: kéo dài thời gian, đợi quân từ Hà Nội lên tiếp viện. Tuy nhiên, âm mưu lộ liễu này không qua mắt được ta, cuộc đàm phán nhanh chóng chấm dứt mà không mang lại kết quả.

Tại thị xã Thái Nguyên, ngoài doanh trại chính, quân Nhật còn đóng ở ba vị trí lẻ trong những ngôi nhà gạch kiên cố. Từ những vị trí trên nóc nhà hay cửa sổ tầng hai, quân địch bắn chặn và kiểm soát cả một khu vực rộng lớn, gây cản trở giao thông ở một số nơi. Bộ chỉ huy phải cử trinh sát đi điều tra các vị trí địch, sử dụng các tổ xung phong với hỏa lực mạnh tiêu diệt cả ba ổ tác chiến. Sau đó, giao thông trong thị xã đã dễ dàng hơn trước.

15 giờ chiều, cuộc tấn công doanh trại chính của quân Nhật lại tiếp tục. Toàn bộ hỏa lực của ta được lệnh nã vào các vị trí địch. Quân Nhật cũng ngay lập tức bắn trả. Tiếng súng làm rung chuyển cả thị xã, song không hề làm cho người dân khiếp sợ. Trái lại, nhân dân nghe tiếng súng càng hớn hở vui mừng, bởi đó là tiếng súng báo hiệu của độc lập, tự do. Ai nấy đều nô nức, bất chấp đạn pháo để phục vụ cơm nước, đạn dược cho bộ đội. Những chiến lũy được dựng lên khắp các đường phố, tạo thành vòng vây ngày càng siết chặt đối với kẻ thù.

Chiều 20/8/1945, trong khi trận đánh tại doanh trại Nhật vẫn đang diễn biến quyết liệt, một cuộc mít tinh quần chúng lớn được tổ chức ngay tại sân vận động thị xã. Đồng chí Võ Nguyên Giáp thay mặt Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc tuyên bố bãi bỏ chính quyền của Nhật và tay sai, thành lập chính quyền nhân dân cách mạng lâm thời tỉnh Thái Nguyên. Ủy ban Nhân dân cách mạng lâm thời tỉnh do đồng chí Lê Trung Đình làm Chủ tịch ra mắt trước hàng vạn quần chúng nhân dân.

Bấy giờ nước lũ đang tràn ngập các tỉnh từ Phúc Yên đến Bắc Giang, ngăn cản giao thông từ Hà Nội lên Thái Nguyên, vì thế quân tiếp viện của Nhật không thể kéo lên được. Quân ta thừa thế tiếp tục siết chặt vòng vây, vừa tiến công vừa làm công tác binh vận. Quân Nhật lâm vào tình cảnh vô cùng khốn đốn, thiếu lương thực và nước uống nghiêm trọng.

Ngày 25/8/1945, Tổng khởi nghĩa đã thắng lợi trong cả nước. Phái viên của Bộ tư lệnh Nhật cùng phái viên Bộ tham mưu của ta ở Hà Nội lên Thái Nguyên để giải quyết tình hình. Kết quả quân Nhật buộc phải chấp nhận các điều kiện của ta nêu ra, trao lại vũ khí lại cho Quân giải phóng, còn binh lính thì được ta phụ trách đưa về Hà Nội. Cuộc tấn công thị xã Thái Nguyên đã giành thắng lợi trọn vẹn.

Có thể nói, cuộc tấn công thị xã Thái Nguyên là một bộ phận của Cách mạng Tháng Tám 1945 do Đảng và chủ tịch Hồ Chí Minh lãnh đạo, đánh dấu sự trưởng thành vượt bậc của quân đội Việt Nam non trẻ. Đây là trận tiến công tập trung đầu tiên của quân đội ta vào một thị xã có một lực lượng quân địch đồn trú mạnh. Trận đánh để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý giá về cách sử dụng binh lực, về công tác trinh sát, về việc kết hợp tiến công và thực hiện công tác binh vận... Sau này, trên những chặng đường phát triển, quân đội ta đã tham gia vào nhiều trận đánh quy mô hơn, ác liệt hơn rất nhiều lần, song những chiến tích vẻ vang từ những ngày đầu gây dựng lực lượng luôn để lại ấn tượng mạnh mẽ. Trận đánh thị xã Thái Nguyên thắng lợi chính là sự cổ vũ tinh thần to lớn cho quân và dân ta trong những ngày mùa thu năm 1945 lịch sử, góp phần lật nhào chế độ thực dân - phong kiến, đưa đất nước ta bước vào một kỷ nguyên mới, kỷ nguyên của độc lập, tự do./.

 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Võ Nguyên Giáp (2008), Tổng tập hồi ký, Nxb. Quân đội nhân dân, Hà Nội.

2. Phan Ngọc Liên chủ biên (2005), Cách mạng tháng Tám 1945 - Toàn cảnh, Nxb. Từ điển Bách Khoa, Hà Nội.

3. Nguyễn Thanh Tâm (2005), Khởi nghĩa từng phần lên tổng khởi nghĩa trong cách mạng tháng Tám 1945, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.



([1]) Võ Nguyên Giáp (2008), Tổng tập hồi ký, Nxb. Quân đội nhân dân, Hà Nội, tr 136.

 

Joomla inotur picma