SỞ HỮU TRÍ TUỆ ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN THƯƠNG HIỆU NÔNG SẢN TỈNH BÀ RỊA - VŨNG TÀU

Email In PDF.

SỞ HỮU TRÍ TUỆ ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN THƯƠNG HIỆU NÔNG SẢN

TỈNH BÀ RỊA - VŨNG TÀU

TS. Nguyễn Thị Hồng Huệ

Trưởng khoa Lý luận cơ sở

1. Vai trò của sở hữu trí tuệ đối với sự phát triển của doanh nghiệp

Một trong những hướng ưu tiên để phát triển thương hiệu nông sản, nâng cao sức cạnh tranh cho các sản phẩm là xây dựng, đăng ký và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Tài sản trí tuệ/ Sở hữu trí tuệ là các sáng tạo do trí tuệ con người tạo ra và được pháp luật bảo hộ. Sở hữu trí tuệ tồn tại ở mọi nơi xung quanh chúng ta, với đối tượng hết sức phong phú gồm: (i) quyền tác giả và quyền liên quan; (ii) quyền sở hữu công nghiệp và (iii) quyền đối với giống cây trồng, trong đó đặc biệt nhấn mạnh đến quyền sở hữu công nghiệp. Mọi sản phẩm hay dịch vụ mà chúng ta sử dụng trong cuộc sống hằng ngày đều là kết quả của một chuỗi sáng tạo, dù là lớn hoặc nhỏ, như việc thay đổi kiểu dáng hoặc việc cải tiến kỹ thuật làm cho sản phẩm có hình dáng hoặc chức năng giống như ngày nay. Hãy lấy một sản phẩm đơn giản. Cụ thể, chiếc bút bi. Sáng chế nổi tiếng của Ladislao Biro về bút bi đã từng là một bước đột phá lớn. Tuy nhiên, cũng giống như ông, rất nhiều người đã tiến hành cải tiến chiếc bút bi này và kiểu dáng của nó và bảo hộ pháp lý cho những cải tiến đó thông qua việc có được các quyền sở hữu trí tuệ. Nhãn hiệu trên chiếc bút cũng là tài sản trí tuệ, có tác dụng giúp nhà sản xuất tiếp thị sản phẩm và xây dựng nhóm khách hàng trung thành với sản phẩm này.

Thực tế hiện nay nhiều doanh nghiệp hàng đầu trong các lĩnh vực kinh doanh đã thuê công ty khác phần lớn công việc sản xuất, gia công và tập trung chủ yếu vào việc tạo ra sản phẩm từ các sáng chế và kiểu dáng mới, nhãn hiệu mới để quảng bá thu hút khách hàng. Sản phẩm được thiết kế một nơi, nhưng sản xuất ở nơi khác. Đối với những doanh nghiệp này, giá trị tài sản hữu hình của họ có thể rất ít, nhưng tài sản vô hình (danh tiếng, thương hiêu, quyền sở hữu độc quyền, kiểu dáng hấp dẫn…) lại có giá trị rất cao. Ví dụ như Microsoft (phần mềm) 97,8%; Procter & Gamble (tiêu dùng) 88,5%; Amazone, Apple, Google…, Tại Việt Nam, nhãn hiệu “P/S” được bán 5 triệu USD (1996); Nhãn hiệu “Dạ Lan” là 2,5 triệu USD (1997), thương hiệu bia HUDA Huế hơn 1.800 tỷ đồng (2011)

Như vậy, bất kể doanh nghiệp nào sản xuất sản phẩm hoặc cung cấp dịch vụ gì thì chắc chắn rằng doanh nghiệp đó cũng đang tạo ra và sử dụng rất nhiều quyền sở hữu trí tuệ. Do vậy, việc bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ sẽ thúc đẩy các hoạt động đầu tư, sáng tạo, đóng góp vai trò to lớn trong sự phát triển nền văn minh xã hội loài người như: Phát triển khoa học công nghệ; điều chỉnh sản phẩm, kiểu dáng, thương hiệu và bao bì thích ứng với thị trường mới, tránh các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, sao chép của người khác…

Từ góc độ đó, chúng ta cần xem xét một cách có hệ thống các biện pháp cần thiết để bảo hộ, quản lý và thực thi quyền sở hữu trí tuệ nhằm đạt được hiệu quả kinh doanh tốt nhất từ quyền này.

2. Phát triển thương hiệu nông đặc sản tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu

Tại Việt Nam, chúng ta cũng phải khẳng định rằng, xây dựng, bảo vệ và phát triển thương hiệu cho các sản phẩm nói chung và cho các sản phẩm nông sản nói riêng hiện đang là mối quan tâm của rất nhiều địa phương. Hiện nay, do chưa thấy được tầm quan trọng và giá trị thương hiệu của sản phẩm nên cả người dân và doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp, vẫn chưa mặn mà với việc xây dựng thương hiệu, đăng ký bảo hộ nhãn hiệu tập thể/ nhãn hiệu chứng nhận/ chỉ dẫn địa lý sản phẩm. Bên cạnh đó, việc sản xuất nông sản ở các địa phương hiện nay chủ yếu theo hình thức đơn lẻ, manh mún và tự phát cho nên để người nông dân tự đăng ký, quản lý và khai thác thương hiệu là rất khó khăn.

Trong khi đó, xu hướng chung của thị trường hiện nay đòi hỏi sản phẩm nông sản phải có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng, nhãn hiệu hàng hóa được bảo hộ từ các cơ quan chức năng của Nhà nước. Việc triển khai chậm trễ các hoạt động bảo hộ sản phẩm hàng hoá, sẽ làm cho sản phẩm nông sản nổi tiếng khó cạnh tranh với các loại hàng hóa giá rẻ, dẫn đến sản phẩm không có thương hiệu và chỗ đứng trên thị trường, ảnh hưởng đến quyền lợi của người nông dân ...

Việc chậm trễ trong triển khai các hoạt động bảo hộ sở hữu trí tuệ cho sản phẩm hàng hoá còn làm tăng nguy cơ rủi ro về pháp lý khi xảy ra tranh chấp quyền sở hữu trí tuệ, làm phát sinh chi phí, thời gian, công sức còn cao hơn rất nhiều so với chi phí xác lập quyền sở hữu trí tuệ. Một số trường hợp đã xảy ra tranh chấp quyền sở hữu trí tuệ như thuốc lá Việt Nam (Vinataba), cà phê Trung Nguyên, cà phê Đắk Lăk, nước mắm Phan Thiết, kẹo dừa Bến Tre, võng xếp Duy Lợi,… là những bài học sâu sắc.

Thực tiễn cũng đã cho thấy, việc xây dựng thương hiệu cho mặt hàng nông sản mang lại rất nhiều lợi ích, không chỉ về giá trị kinh tế cho người nông dân sản xuất mà còn tạo uy tín cho sản phẩm, mở rộng thị trường, thúc đẩy việc tiêu thụ hàng hoá và là vũ khí sắc bén trong cạnh tranh, đồng thời còn mở ra nhiều cơ hội trong thu hút đầu tư (cho chính mặt hàng nông sản đó và các ngành, lĩnh vực khác của tỉnh), quảng bá hình ảnh địa phương, chẳng hạn như: nước mắm Phú Quốc, tiêu Phú Quốc, bưởi Phúc Trạch, vải thiều Lục Ngạn, …

Bà Rịa - Vũng Tàu là địa phương có nhiều làng nghề truyền thống cùng nhiều loại nông sản độc đáo như nhãn xuồng cơm vàng, mãng cầu ta, bưởi da xanh, muối, rượu, chả cá, sò ốc mỹ nghệ, cá chỉ vàng… Những sản phẩm này được tỉnh ưu tiên xây dựng, phát triển và quảng bá thương hiệu giai đoạn 2014-2020 theo Quyết định số 2025/QĐ-UBND ngày 23/9/2014 nhằm nâng cao nhận thức cho các cá nhân, tổ chức về sở hữu trí tuệ và phát triển thương hiệu các sản phẩm đặc sản của địa phương.

Cho đến nay, Bà Rịa - Vũng Tàu đã có hàng chục loại sản phẩm địa phương đã được đăng ký bảo hộ tại Cục Sở hữu trí tuệ dưới nhiều hình thức khác nhau như nhãn hiệu tập thể/ nhãn hiệu chứng nhận/ chỉ dẫn địa lý, được triển khai có hiệu quả các hoạt động quảng bá và phát triển. Nhiều loại sản phẩm nông nghiệp đã có mặt ở thị trường trong và ngoài nước, được người tiêu dùng đón nhận và tin dùng. Không dừng lại ở đó, với sự hỗ trợ của các cơ quan chức năng, nhiều doanh nghiệp tiếp tục đẩy mạnh quảng bá thương hiệu, mở rộng kênh phân phối để sản phẩm vươn xa ra các tỉnh thành trong cả nước cũng như xuất khẩu.

Theo đánh giá của các doanh nghiệp, cơ hội để đưa sản phẩm sản xuất trong tỉnh ra thị trường trong và ngoài nước không khó. Điều quan trọng là ngoài việc tạo ra sản phẩm có chất lượng, có uy tín và có thương hiệu thì công tác quảng bá đóng vài trò rất quan trọng. Từ thực tế này, thời gian qua, cơ quan chức năng của tỉnh đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ phát triển sản phẩm, tổ chức nhiều hoạt động xúc tiến thương mại như hội chợ, hội nghị kết nối giao thương… để các nhà sản xuất trong tỉnh quảng bá thương hiệu, mở rộng thị trường tiêu thụ.

Nhiều năm qua, nhận thấy tầm quan trọng và giá trị thương hiệu của sản phẩm, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu đã chỉ đạo tăng cường việc xác lập quyền sở hữu trí tuệ cũng như phát triển và quảng bá thương hiệu các sản phẩm, hàng hóa đặc sản của tỉnh. Việc đăng ký và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ cho các sản phẩm đặc sản không chỉ đem lại nguồn lợi lớn về kinh tế cho người dân ở địa phương, mà còn bảo vệ danh tiếng của sản phẩm, tránh bị lạm dụng hoặc giả mạo, giúp người tiêu dùng nhận biết và lựa chọn đúng sản phẩm.

Mặc dù đã đạt được những thành tích kể trên, chúng ta phải kể đến một số những nguyên nhân và hạn chế cho sự phát triển các tài sản trí tuệ của địa phương tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu. Cụ thể: nhiều doanh nghiệp còn mơ hồ về khái niệm thương hiệu, đa số không biết quy trình xây dựng thương hiệu sản phẩm như thế nào, bắt đầu từ đâu, hệ thống nhận diện ra sao. Tỷ lệ doanh nghiệp nộp đơn đăng ký bảo hộ tài sản trí tuệ hàng năm chiếm tỷ lệ rất thấp. Nhận thức về sở hữu trí tuệ trong cộng đồng còn hạn chế, nhiều doanh nghiệp chưa thực sự xem và sử dụng sở hữu trí tuệ là công cụ đắc lực để phát triển, mà chủ yếu dựa vào yếu tố truyền thống của sản phẩm cung cấp cho thị trường hoặc chưa quan tâm tạo điều kiện để nâng cao kiến thức về sở hữu trí tuệ, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh và tiếp cận thị trường của doanh nghiệp.

Hoạt động tạo lập, quản lý và phát triển tài sản trí tuệ còn nhiều bất cập, nhất là đối với tài sản của cộng đồng (mang nhãn hiệu tập thể/ nhãn hiệu chứng nhận/ chỉ dẫn địa lý) chưa đáp ứng được yêu cầu hội nhập và phát triển, rất nhiều sản phẩm đặc sản địa phương chưa được bảo hộ dẫn đến việc quảng bá, phát triển sản phẩm còn nhiều khó khăn, thiếu khả năng cạnh tranh.

3. Một số giải pháp thực hiện

Xác lập quyền sở hữu trí tuệ cho các sản phẩm nông sản chỉ là bước khởi đầu của quá trình xây dựng thương hiệu cho sản phẩm, việc làm này rất cần sự quan tâm không chỉ của Nhà nước, mà còn của người dân, người sản xuất, kinh doanh, … những người trực tiếp sử dụng các tài sản trí tuệ. Việc xây dựng mô hình quản lý, phát triển thương hiệu có hiệu quả là vấn đề then chốt để khai thác, quản lý và phát triển thương hiệu một cách bền vững, trong khi các mô hình Hội, Hiệp hội tại địa phương còn mờ nhạt; mô hình Hợp tác xã chưa thực sự hiệu quả, vì vậy, rất cần sự tham gia của doanh nghiệp làm nòng cốt.

3.1. Giải pháp về bổ sung, đổi mới và xây dựng cơ chế chính sách của tỉnh

- Rà soát, sửa đổi bổ sung, hoặc cụ thể hóa cơ chế chính sách phù hợp với tình hình thực tế địa phương. Hoàn thiện các cơ chế, chính sách chiến lược phát triển thương hiệu các sản phẩm nông sản đặc sản của tỉnh theo từng giai đoạn, trong đó nhấn mạnh mục tiêu cụ thể, xem xét sản phẩm nào có giá trị, hiệu quả có tính lan tỏa trong cộng đồng.

- Xây dựng kế hoạch thực hiện chiến lược phát triển thương hiệu sản phẩm nông sản đặc sản của tỉnh. Lồng ghép vào các kế hoạch phát triển ngành và địa phương.

- Bổ sung, sửa đổi một số quy định hiện hành về cơ chế chính sách thu hút, khuyến khích phát triển, đặc biệt có chính sách khuyến khích phát triển các sản phẩm nông sản, tiểu thủ công nghiệp, sản phẩm truyền thống, ưu đãi đầu tư như thuế, vay vốn, thuê đất.

- Xây dựng đề án phát triển đặc sản, làng nghề truyền thống kết hợp với du lịch. Xây dựng, củng cố hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước và bộ phận thực thi trên địa bàn tỉnh.

3.2. Giải pháp về tuyên truyền, nâng cao nhận thức, năng lực tạo lập, quản lý và phát triển tài sản trí tuệ

- Đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền, phổ biến kiến thức về sở hữu trí tuệ nói chung và kỹ năng tạo lập quản lý và phát triển các thương hiệu đặc sản nói riêng, gắn kết với thực thi bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.

- Tổ chức các lớp tập huấn, các hoạt động khảo sát, hội thảo, diễn đàn đối thoại, trao đổi kinh nghiệm quản lý phát triển tài sản trí tuệ trong và ngoài tỉnh.

- Nâng cao nhận thức của làng nghề về thương hiệu là vấn đề then chốt để xây dựng và phát triển thương hiệu sản phẩm, vai trò quan trọng đối với việc nâng cao sức cạnh tranh và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm.

- Đẩy mạnh việc thông tin, tuyên truyền và giáo dục, khắc phục tư tưởng của tư duy cũ cho rằng thương hiệu không quan trọng, coi sản phẩm không cần thương hiệu. Thương hiệu sản phẩm phải được tạo dựng dựa trên cơ sở chất lượng sản phẩm, lòng tin, cảm xúc, uy tín.

- Cùng với việc tự nâng cao nhận thức về thương hiệu, thì sự hỗ trợ của các cơ quan chuyên môn trong tỉnh về vấn đề này là rất cần thiết. Sự hỗ trợ này có thể bằng nhiều hình thức như tuyên truyền trên báo, tạp chí, đài phát thanh truyền hình, tập huấn, hội thảo chuyên đề, in ấn tờ rơi.

3.3. Giải pháp về quy hoạch phát triển đặc sản

Nghiên cứu, quy hoạch phát triển sản xuất, quy hoạch phát triển vùng nguyên liệu, bổ sung hoàn chỉnh các quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh và từng địa phương, quy hoạch phát triển các cụm điểm có sản phẩm đặc sản (đã có hoặc chưa có nhãn hiệu tập thể/ nhãn hiệu chứng nhận/ chỉ dẫn địa lý) gắn kết với quy hoạch nông thôn mới...

3.4. Giải pháp hỗ trợ về thị trường, mạng lưới phân phối

- Xây dựng loại hình tổ chức sản xuất kinh doanh phù hợp với xây dựng thương hiệu để liên kết các hộ sản xuất, kinh doanh đảm bảo tiêu chuẩn chất lượng, khung tiêu chí chứng nhận, đặc thù sản phẩm.

- Củng cố các tổ chức tham gia trong mô hình quản lý và phát triển thương hiệu. Hỗ trợ thành lập các tổ chức tập thể như hội, hiệp hội nhằm đảm bảo quản lý nội bộ có hiệu quả.

- Tiếp tục cũng cố các thị trường tiêu thụ sản phẩm truyền thống, tăng cường công tác xúc tiến thương mại tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ sở sản xuất được tiếp cận, tìm kiếm, mở rộng thị trường trong và ngoài tỉnh, hướng tới xuất khẩu.

- Tạo mối liên kết giữa cơ sở sản xuất với doanh nghiệp tiêu thụ trên địa bàn để hình thành kênh tiêu thụ dưới hình thức đặt hàng, thu mua, bao tiêu sản phẩm.

- Xây dựng mối liên kết bốn nhà: Nông dân – doanh nghiệp – nhà khoa học và nhà nước, đặc biệt là Doanh nghiệp với nông dân. Xây dựng mạng lưới các đại lý, các nhà phân phối tiêu thụ sản phẩm. Phát triển sản phẩm đặc sản địa phương cần gắn với phát triển du lịch./.

 

Joomla inotur picma