TỪ TÁC PHẨM ĐỜI SỐNG MỚI CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH ĐẾN PHONG TRÀO TOÀN DÂN ĐOÀN KẾT XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA HIỆN NAY

Email In PDF.

TỪ TÁC PHẨM ĐỜI SỐNG MỚI CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH ĐẾN PHONG TRÀO TOÀN DÂN ĐOÀN KẾT XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA HIỆN NAY

ThS. Trần Ngọc Sáng
Khoa XDĐ - DV

Cách đây 72 năm, tháng 3/1947, với bút danh Tân Sinh, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết tác phẩm “Đời sống mới”. Tác phẩm sau đó được Ban Trung ương vận động Đời sống mới xuất bản. Thông qua tác phẩm, những vấn đề cơ bản về mục đích, nội dung, phương pháp xây dựng đời sống mới của cộng đồng dân cư đã được đề cập một cách ngắn gọn, thiết thực, dễ đọc, dễ hiểu, dễ nhớ và dễ thực hiện.

Tác phẩm "Đời sống mới" ra đời trong một bối cảnh lịch sử đặc biệt: Nhân dân đã giành được chính quyền, nhưng những tàn dư văn hóa phong kiến lạc hậu, tệ nạn xã hội vẫn còn lan tràn, dân trí thấp kém do chính sách ngu dân của bọn thực dân đế quốc. Thêm vào đó, trước âm mưu cướp nước ta một lần nữa của thực dân Pháp, nhân dân ta lại đang phải bước vào cuộc kháng chiến trường kỳ và gian khổ. Trước những khó khăn chồng chất ấy, tác phẩm "Đời sống mới" ra đời như một làn gió mát lành thổi vào lòng dân tộc, trở thành một trong những nhân tố quan trọng xây dựng nền móng cho công cuộc kháng chiến - kiến quốc thành công.

Ngoài lời tựa, tác phẩm được kết cấu thành 19 phần, đánh số thứ tự từ I đến XIX, với dung lượng gần 5.800 từ, trình bày theo cách hỏi - đáp đơn giản, rõ ràng.

Trước hết, trong phần đầu tiên của tác phẩm, Bác đã nêu rõ mục đích của thực hành đời sống mới đơn giản chỉ là: "Làm thế nào cho đời sống của dân ta, vật chất được đầy đủ hơn, tinh thần được vui mạnh hơn".[i]

Phương châm thực hiện đời sống mới cũng được xác định rất dễ hiểu: "Đời sống mới không phải cao xa gì, cũng không phải khó khăn gì. Nó không bảo ai phải hi sinh chút gì. Nó chỉ sửa đổi những việc rất cần thiết, rất phổ thông, trong đời sống của mỗi người, tức là sửa đổi cách ăn, cách mặc, cách ở, cách đi lại, cách làm việc".[ii] Và xét cho cùng, thực hiện đời sống mới cũng không nằm ngoài việc thực hiện 4 chữ Cần, Kiệm, Liêm, Chính.

Về đối tượng của thực hành đời sống mới, tác phẩm xác định đời sống mới có thể chia làm hai thứ. Một là đời sống riêng của từng người. Hai là đời sống chung của tập thể, của cộng đồng dân cư. Từ đó, nội dung của thực hành đời sống mới cũng được nêu ra một cách cụ thể, như đời sống mới đối với cá nhân, đời sống mới trong gia đình, đời sống mới trong làng, đời sống mới trong trường học, đời sống mới trong bộ đội, đời sống mới trong công sở, đời sống mới trong xưởng máy.

Về cách thức thực hiện đời sống mới, Bác cũng chỉ rõ: "Trước hết phải tuyên truyền, giải thích và làm gương", "tốt nhất là miệng nói, tay làm", "nếu miệng mà tuyên truyền bảo người ta siêng làm, mà tự mình thì ăn trưa, ngủ trễ; bảo người ta tiết kiệm, mà tự mình thì xa xỉ, lung tung, thì tuyên truyền một trăm năm cũng vô ích".[iii] Tác phẩm cũng nhấn mạnh về phương pháp tổ chức thực hiện, đó là: "Lúc số đông quốc dân chưa hiểu, chưa làm đời sống mới, thì tuyệt đối không nên bắt buộc. (...) Đến khi đại đa số đồng bào đã theo đời sống mới, chỉ còn số rất ít không theo, khuyên mãi cũng không được, lúc đó có thể dùng cách cưỡng bức, bắt họ phải theo".[iv]

Kết lại tác phẩm, Bác hi vọng về một viễn cảnh tươi sáng: "Chúng ta thực hành đời sống mới trong ba năm thì việc ăn, mặc, ở, đi lại, chúng ta quyết có thể tự cấp, tự túc. Đem tiền của chúng ta tích trữ được, mà mua máy móc to tát, để sửa đổi thêm nghề làm ruộng và mở mang công nghệ, thì trong 5, 7 năm, đời sống toàn thể đồng bào có thể phong lưu, dồi dào".[v]

Có thể nói, mặc dù trình bày rất ngắn gọn, song tác phẩm đã khái quát một cách đầy đủ những vấn đề lý luận của phong trào xây dựng đời sống mới. Văn phong hỏi - đáp gần gũi, cùng với những ví dụ minh họa dễ hiểu giúp cho những vấn đề lý luận trở nên vô cùng đơn giản, dễ dàng đi vào quần chúng.

Ngày nay nhìn lại, có thể thấy giá trị thực tiễn to lớn của tác phẩm “Đời sống mới” trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc. Trong 9 năm kháng chiến chống Pháp, nhờ thực hành đời sống mới mà Đảng và Nhà nước ta đã phát huy được sức mạnh của cả dân tộc, không những cải thiện đời sống vật chất tinh thần cho nhân dân, mà còn tạo cơ sở vững chắc để đưa dân tộc ta đến thắng lợi, chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Đông Dương. Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cũng chính nhờ tiếp tục xây dựng xã hội mới xã hội chủ nghĩa mà miền Bắc đã đánh thắng hai cuộc chiến tranh phá hoại của Mỹ, thực hiện tốt vai trò hậu phương lớn, chi viện tích cực cho chiến trường miền Nam đánh bại các chiến lược chiến tranh của đế quốc Mỹ, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Bước vào thời kỳ Đổi mới, Đảng và Nhà nước ta vẫn đặc biệt quan tâm đến việc quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh về thực hành đời sống mới, đề ra chủ trương xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, xây dựng xã hội Việt Nam dân chủ, công bằng và văn minh. Phát động phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa chính là một trong bốn nhóm giải pháp lớn nhằm thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, có thể thấy, chính là bước phát triển của phong trào thực hành đời sống mới trước kia trong giai đoạn hiện nay. Phong trào này thời gian qua đã thực sự đi vào cuộc sống, lan tỏa vào từng lĩnh vực xã hội, khơi dậy tinh thần đoàn kết, góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Nhiều nội dung phong trào đã được triển khai sâu rộng, được các cấp, các ngành vận dụng sáng tạo, người dân tự giác thực hiện nghiêm túc. Tuy nhiên, bên cạnh đó, phong trào cũng đã bộc lộ những hạn chế, bất cập như:

- Ở một số địa phương, việc triển khai và thực hiện các văn bản chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương chưa kịp thời, đầy đủ, một số nơi gặp khó khăn, lúng túng trong công tác tổ chức thực hiện. Nhiều nội dung phong trào mới chỉ dừng lại ở việc ban hành các văn bản, chưa tích cực vận động để người dân nắm vững các tiêu chí thực hiện,

- Công tác truyền thông về thực hiện phong trào chưa đạt hiệu quả tích cực, tại một số địa phương còn xảy ra hiện tượng chạy theo thành tích, gây bức xúc trong cộng đồng dân cư và xã hội. Việc đăng ký xây dựng gia đình, làng, thôn, ấp văn hóa ở một số nơi còn nặng về hình thức, chưa chú trọng đến chất lượng. Tình trạng bạo lực có dấu hiệu ngày càng phổ biến, một số giá trị văn hóa truyền thống có nguy cơ mai một; các tiêu cực, tệ nạn xã hội có chiều hướng gia tăng và diễn biến phức tạp.

- Vẫn còn hiện tượng chưa xác định được chủ thể "toàn dân" của phong trào, còn có ban, ngành, đoàn thể coi phong trào là trách nhiệm của ngành văn hóa; công tác phối hợp trong triển khai thực hiện phong trào thiếu chặt chẽ, chưa rõ nhiệm vụ được phân công nên chất lượng hoạt động của Ban Chỉ đạo các cấp chưa cao, chưa toàn diện.

Nhìn lại giá trị lý luận và thực tiễn của tác phẩm Đời sống mới, có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm như sau cho công tác triển khai cuộc vận động "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa" hiện nay:

Thứ nhất, công tác tuyên truyền cần được đẩy mạnh hơn nữa. Cần phải biên soạn những tài liệu tuyên truyền nhỏ gọn, dễ đọc, dễ hiểu, dễ nhớ và dễ thực hiện giống như tác phẩm "Đời sống mới" để cung cấp cho người dân. Những nội dung thực hiện không nên chung chung, trừu tượng mà cần cụ thể hóa thành những công việc có thể thực hiện được hàng ngày như cách ăn, cách mặc, cách ở, cách đi lại... để ai cũng có thể thực hiện. Công tác tuyên truyền cần tiến hành thường xuyên, liên tục, tuyệt đối không được lơ là, chểnh mảng. Có như vậy thì phong trào mới thiết thực, mới đi vào đời sống người dân.

Thứ hai, phải chú ý chấn chỉnh việc xây dựng các điển hình tiên tiến (gia đình văn hóa, khu phố văn hóa, làng văn hóa..). Việc tuyên dương các điển hình tiên tiến cần phải thực chất, không chạy theo số lượng. Thà rằng tuyên dương ít mà xứng đáng, còn hơn tuyên dương tràn lan mà chẳng hề có tác dụng lan tỏa chút nào, như một số địa phương hiện nay đang mắc phải.

Thứ ba, cần xây dựng một đội ngũ cán bộ hết lòng vì công việc, biết hi sinh lợi ích cá nhân vì tập thể. Những cán bộ này phải gương mẫu, miệng nói tay làm, có uy tín trong cộng đồng dân cư. Đối với những cán bộ chưa đóng góp được gì mà đã đòi hỏi chế độ đãi ngộ này khác thì quyết không thể làm được việc. Đây là một việc không hề dễ dàng, nhưng lại là nhân tố quyết định đến chất lượng của phong trào, do đó các cấp ủy đảng cần phải hết sức chú ý.

Thứ tư, như trong tác phẩm "Đời sống mới" đã thể hiện, việc vận động người dân cần phải linh hoạt. Nếu đa số người dân chưa hiểu, chưa thực hiện thì cần phải cố gắng tuyên truyền, giải thích, lấy yếu tố tự nguyện làm đầu. Tuy nhiên, khi điều kiện cho phép thì cũng cần phải cứng rắn, có biện pháp cưỡng chế những hành vi lệch chuẩn, gây ảnh hưởng xấu đến cộng đồng. Mềm mỏng nhưng không nhu nhược, chỉ có làm được như vậy thì việc triển khai phong trào mới có hiệu quả cao.

Tóm lại, ra đời cách đây đã 72 năm, tuy nhiên những giá trị mà tác phẩm Đời sống mới của Bác đến nay vẫn còn nguyên giá trị. Việc tổ chức triển khai các phong trào, các cuộc vận động hiện nay có nhiều nơi, nhiều lúc vẫn chưa làm theo được hết những tư tưởng mà Bác đã đề cập đến trong tác phẩm. Chính vì vậy, nghiên cứu tác phẩm này cũng là một việc làm thiết thực để thực hiện tốt cuộc vận động Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay./.



[i] Hồ Chí Minh toàn tập, NXBCTQG, H.2002, tập 5, tr 332.

[ii] Hồ Chí Minh toàn tập, NXBCTQG, H.2002, tập 5, tr 332.

[iii] Hồ Chí Minh toàn tập, NXBCTQG, H.2002, tập 5, tr 345.

[iv] Hồ Chí Minh toàn tập, NXBCTQG, H.2002, tập 5, tr 345 - 346.

[v] Hồ Chí Minh toàn tập, NXBCTQG, H.2002, tập 5, tr 347.

 

Joomla inotur picma