VAI TRÒ CỦA PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN TRONG GIẢNG DẠY LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ HIỆN NAY

Thứ ba, 19 Tháng 12 2017 11:04
In

VAI TRÒ CỦA PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN

TRONG GIẢNG DẠY LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ HIỆN NAY

GV. Phạm Xuân Định

(Khoa Lý luận Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh)

Theo Từ điển Tiếng Việt của Nguyễn Như Ý cho rằng: Thảo luận là một phương pháp học tập giữa giáo viên và học viên cùng trao đổi, phát huy khả năng tư duy, tìm tòi và sáng tạo của học viên. Trong phạm vi bài viết này tác giả xin được trao đổi vấn đề vận dụng phương pháp thảo luận trong giảng dạy lý luận chính trị tại các trường chính trị nói chung và Trường Chính trị tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu nói riêng, nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập trong thời kỳ cách mạng công nghiệp 4.0.

1. Những thành tựu và hạn chế trong quá trình thảo luận:

Trong quá trình học tập có rất nhiều khâu diễn ra đòi hỏi người học phải tuân thủ không được đề cao hoặc xem nhẹ một bước nào. Kể từ khi nghe thầy (cô) giáo giảng bài trên lớp đến thời gian nghiên cứu, làm đề cương thảo luận và tiến hành thảo luận; bởi vì mỗi khâu trong quá trình chuẩn bị đến tiến hành thảo luận có vị trí vai trò quan trọng của nó. Nhưng người học có vị trí vô cùng quan trọng không ai có thể thay thế được, ông cha ta thường nói: “Học thầy không tày học bạn”, và trong đổi mới giáo dục, đổi mới phương pháp giảng hiện nay luôn nhấn mạnh đến quá trình giáo dục và tự giáo dục, lấy người học làm trung tâm.

Muốn thảo luận có chất lượng, sôi nổi, người học phải nghiên cứu: đọc sách giáo khoa, vở ghi ở trên lớp và tài liệu tham khảo, chuẩn bị đề cương cẩn thận, chi tiết, do đó đây là quá trình tự học, nỗ lực chủ quan của mỗi người. Nghiên cứu chính là bù đắp lại những vấn đề mà giáo viên chưa trình bày hết được, nghiên cứu còn làm sáng tỏ thêm vấn đề mà giáo viên đã trình bày, giúp học viên nắm vững kiến thức hơn.

Giáo viên giảng trên lớp thì học viên tiếp nhận một cách thụ động, nghiên cứu thảo luận là quá trình nghiền ngẫm, biến kiến thức của giáo viên thành kiến thức của học viên. Trên lớp giáo viên giảng cho học viên nghe, còn thảo luận học viên trình bày cho giáo viên nghe, qua thảo luận của học viên giáo viên kiểm tra, đánh giá xem xét học viên hiểu đến đâu, tiếp thu đến đâu và xem học viên có làm đề cương cẩn thận hay không. Qua đó, giáo viên tự rút ra kinh nghiệm giảng dạy phù hợp với đối tượng người học và chương trình. Thời gian tự học cho học viên là rèn luyện cách nghiên cứu của học viên, làm đề cương tức là rèn cách viết của học viên và thảo luận chính là rèn cách diễn thuyết, trình bày vấn đề có bố cục, nội dung hợp lý được định hướng trước. Trong thực tế cuộc sống có người trình bày vấn đề không theo bài bản đã định sẵn thì tốt, còn theo nội dung đã định hướng trước thì gặp không ít khó khăn.

         Nói chung, học lý luận chính trị thì thảo luận là rất cần thiết và không thể thiếu được, bởi vì cần phải vận dụng một cách sinh động, nhuần nhuyễn giữa lý luận và thực tiễn cuộc sống, thực tiễn công tác của đội ngũ cán bộ, đảng viên theo học tại trường chính trị. Nhưng thảo luận hiện nay mới chủ yếu là chỉ định hoặc xung phong phát biểu những vấn đề đã được chuẩn bị, chuẩn bị như thế nào phát biểu như thế ấy, còn xung phong thì chỉ tập trung vào một số đồng chí tích cực phát biểu, có đồng chí cả khóa học không tham gia phát biểu lần nào, tạo nên tư thế thụ động sao cho hết giờ rồi nghỉ. Vì vậy, thảo luận theo cách này chủ yếu nhấn mạnh vai trò của cá nhân chưa phát huy được tính chủ động, sáng tạo của tập thể, chưa đào sâu nghiên cứu, suy nghĩ, tìm tòi của học viên, chưa phát huy được cùng tham gia thảo luận, cùng chia sẻ trách nhiệm, người học còn thụ động trả lời câu hỏi nhiều hơn chưa đề cao được tính năng động của người học.

Thảo luận theo nhóm, theo tổ: Chia nhóm, chia tổ bốc thăm nhóm nào phải trả lời câu hỏi đã định hướng trước, nhóm nào hỏi phải theo dõi quá trình của nhóm trả lời trình bày để đặt câu hỏi cho đúng và trúng với chủ đề được trình bày. Xem nhóm trình bày đã đầy đủ hay chưa? Còn thiếu cái gì, cái gì cần bổ sung, cái gì chưa chính xác? Còn nhóm được trình bày thì cái gì cần bổ sung cho hoàn thiện ghi câu hỏi của nhóm hỏi để cùng nhau bàn bạc, trình bày phát huy được tính tập thể trong thảo luận. Với việc học viên đặt câu hỏi thì câu hỏi vừa với trình độ khả năng của người học kích thích tính sáng tạo, tinh thần hăng say học tập, đồng thời phù hợp với đối tượng là người đã có kinh nghiệm sống, kinh nghiệm công tác, làm cho người học “động não”, “hăng hái”, “sôi nổi tranh luận”, phù hợp với phương pháp học tích cực là cùng tham gia, cùng chia sẻ trách nhiệm, huy động được những kinh nghiệm, hiểu biết trong quá trình công tác. Đây là phương pháp tích cực, làm cho học viên nhớ lại, tái hiện lại vấn đề đã biết và cuối cùng hiểu vấn đề một cách cụ thể, thiết thực, gắn lý luận với thực tiễn. Khi nhóm được hỏi đã trình bày câu hỏi của nhóm hỏi thì nhóm hỏi thấy nhóm được hỏi trả lời như thế đã đúng với nội dung của nhóm hỏi chưa, nếu chưa thì đề nghị làm rõ, còn vấn đề nhóm được hỏi trả lời chưa được thì giáo viên chủ trì trợ giúp và kết luận vấn đề chuyển sang câu khác. Lại đổi từ nhóm hỏi chuyển sang nhóm được hỏi, nhóm được hỏi chuyển sang nhóm hỏi.

Ngoài ra, tính tích cực ưu việt của việc thảo luận theo nhóm, tổ là:

- Tạo được không khí vui tươi, sinh động trong giờ học

- Có thể phát huy năng lực toàn diện cho học viên từ tâm lý, tính cách cho đến kỹ năng phát biểu và hành vi trong giao tiếp

- Số lượng hợp tác làm việc tập thể nên có thể bổ sung cho nhau những thiếu sót trong quá trình tiếp thu lý luận và liên hệ thực tiễn trong cuộc sống, trong công tác

- Qua quan sát hoạt động của nhóm trong thảo luận, giáo viên có thể đánh giá chính xác năng lực của từng học viên để kịp thời chấn chỉnh thái độ học tập không tốt của học viên

Mặc dù phương pháp này phát huy sức mạnh tập thể trong học tập, yếu tố tích cực nhiều song có hạn chế cần nhiều thời gian, nhưng với lượng thời gian ít, câu hỏi nhiều cho nên gặp rất nhiều khó khăn.

Trong sử dụng phương pháp thảo luận thì vai trò của người thầy hướng dẫn thảo luận không kém phần quan trọng. Người hướng dẫn thảo luận phải căn cứ vào nội dung chương trình, đối tượng người học: người học đã có thời gian công tác, bề dày kinh nghiệm và người học chưa qua công tác mới tốt nghiệp trung học phổ thông hoặc mới tham gia công tác. Đa số học viên ngại phát biểu hoặc không muốn phát biểu sợ nói lại kiến thức mà thầy đã giảng hoặc bạn khác đã phát biểu, sợ phát biểu sai về quan điểm…còn liên hệ thực tiễn thì những người đã trải qua công tác rất thuận lợi, nhưng ngại đụng chạm đến cơ quan đơn vị; còn học viên chưa qua công tác chưa có kinh nghiệm rất sợ liên hệ thực tiễn. Chính vì vậy, đòi hỏi giáo viên hướng dẫn thảo luận rất tế nhị khéo gợi mở, đặt ra những vấn đề gắn với thực tiễn ở địa phương mà người học tiếp xúc hàng ngày, những vấn đề lý luận diễn ra cụ thể sát thực ở địa phương như thế nào. Trên cơ sở đó học viên nói lên những kinh nghiệm mà địa phương khác đã làm, qua đó kịp thời khích lệ để người học nói lên những kinh nghiệm của địa phương mình, học tập lẫn nhau. Bởi vì mỗi địa phương, tình hình đặc điểm khác nhau và có những kinh nghiệm khác nhau, làm cho buổi thảo luận sôi nổi người học ham phát biểu thảo luận. Khi phát hiện học viên phát biểu chưa chính xác, khi chỉnh sửa cũng phải hết sức tế nhị, không để cho học viên mắc cỡ (xấu hổ), không dám phát biểu lần sau, ảnh hưởng đến người khác. Khẳng định nếu có sai hoặc chưa chính xác đã có thầy cô và bạn bè cùng sửa. Chính vì thế mới học, mới phát biểu, “nhân vô thập toàn”.

2. Một số nhận định đánh giá trong việc hướng dẫn thảo luận:

Tổng kết đánh giá sau khi thảo luận là khâu cuối cùng của hoạt động thảo luận. Vấn đề cốt lõi của khâu này là phải tìm ra được vấn đề, có thể xem như chân lý mà mỗi nhóm, tổ đã đạt được hoặc chưa đạt được. Ngoài ra, cũng cần đánhg ía khả năng làm việc của nhóm, tổ: Các nhóm, tổ làm việc có nghiêm túc, khoa học hay không? Những ai tích cực, những ai lười biếng hay làm chuyện riêng, cần rút kinh nghiệm gì? Giáo viên nên nhận xét cụ thể, khách quan và tốt nhất cho điểm để khích lệ tinh thần học tập của học viên.

Vấn đề hướng dẫn thảo luận là hết sức quan trọng. Trong quá trình thảo luận sẽ nảy sinh nhiều vấn đề mới mà giáo viên chưa đề cập đến hoặc chưa lường hết được, vì vậy đòi hỏi giáo viên phải xử lý khôn khéo và qua thảo luận cũng là một kênh bổ sung thêm kiến thức và kinh nghiệm thực tiễn cho giáo viên.

         Có thể nói, đây là một số kinh nghiệm hướng dẫn thảo luận, mong được trao đổi cùng đồng nghiệp, và mong đồng nghiệp có sự phản hồi lại để có nhiều kinh nghiệm hơn nữa, làm cho buổi thảo luận có hồn, thật sự sôi nổi, học viên mạnh dạn tham gia phát biểu một cách tích cực và nhằm nâng cao chất lượng thảo luận, học tập.

Cuối cùng theo tôi, phương pháp thảo luận theo nhóm là tốt nhất vì nó phát huy sức mạnh của tập thể trong thảo luận, cùng cộng đồng trách nhiệm, cùng tham gia, cùng chia sẻ trách nhiệm trong học tập, tự giám sát lẫn nhau, ai học tốt, chưa tốt để hỗ trợ, giúp đỡ nhau, chọn ra phương pháp học tập tốt nhất, có hiệu quả nhất.

        Ngày nay, nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy và học, phát huy tính tích cực của học viên thì có nhiều giải pháp để giáo viên lựa chọn. Trong đó, thảo luận nhóm, tổ luôn là phương pháp nên được quan tâm và thực hiện tốt./.